| Harman olmayınca testiye, testi olmayınca çeşmeye ne hacet! |

İnsan dışı varlıktaki sabır, teslimiyet, şartlar ne olursa olsun vazifesini yapma gereği ne çok şaşırtıcı, ne çok düşündürücü...

Evet harman olmayınca testiye, testi olmayınca çeşmeye ne hacet!

Pet var, etrafa atılmış tonla sebil, ki çeşmeye de gereksizliğini hatırlatan!

Hey gidinin harman çeşmesi, Çayır Pınarı! (Çayır Bunarı)

| Kapı yapılmış bir düven... |

Harman, harman olalı 30 yılı bulacak neredeyse...

Artık harman olmayınca düvene de, düven olarak ihtiyaç yok zahir. Ona da kapı olmak vazifesi düşmüş kaç zamandır. Belki bu da iyi bir şeydir, nicesi gibi kırılıp odun niyetine bir kereliğine yakılıvermekten yeğdir, varlığını bu şekilde olsun sürdürebilmek.

Düvenin altında, bizim bildiğimiz, dikey sıralı çakmak taşı pullar olurdu. Bilen birine sorduk, karo/baklava deseni biçiminde taşları olan dövenler de varmış.

Demirci'de, bıçak kesmiş gibi kesilen, bir anda kayboluveren şeylerden biri de harmandı, düvendi, o eski tahta tekerli at arabasıydı.

| Diyanet TV, Demirci'deydi. Melek Nene: Bu hayat geçti, geçti ama bir de bana sor, nasıl geçti. |

Melek Özer'in (Melek Nene) -o dönem için herkesin aynısı olmasa da benzerini yaşadığı- zor ve ilginç hayat hikâyesi, Demirci'nin terkedilmeye yüz tutmuş eski mahallelerinin ve siyah beyaz fotoğrafların görüntüsü eşliğinde kendi ağzından Diyanet TV Bir De Bana Sor programındaydı.

Melek Özer (Melek Nene), bu programdan yaklaşık 3,5 yıl sonra, 2018 Temmuz'unda vefat etti. Cümle geçmişlerle, göçmüşlerle birlikte rahmet olsun.

| Nicedir akmayan bir çeşme... |

Eskicami'den Aşşoba'ya inerken yol kenarında sağda öylece duran bir garib çeşme. Göğsünde taşıdığı beyaz mermer kitabesine göre "YSE, 1969" yapımı. Aktığı zamanları hatırlamıyorum. Akmadığı zamanlarıysa hiç unutmuyorum.

Belki de her şey, suyu her daim açık ve fıtratın gereği olarak bedelsiz olan bu çeşmenin (ve akranı olan diğer çeşmelerin) akışının durdurulmasıyla -kapatılmasıyla- başladı. Köyü, kırsalı hane başı mükellef yapmanın, yetinir olmaktan tüketiciliğe sevketmenin ilk aşamasıydı. Gerçi bunca zaman akmaya direnebilir miydi, yoksa diğer sular gibi çekilir ya da kirlenir miydi?

Bu çeşme ister aksın ister akmasın neyse ki şimdilerde BİM var, A101 var, olmadı "keşke her gün kurulsa" derdirten pazar var. Şişede su, kutuda süt, sentetik yumurta, katkılı un, glikoz bal, hibrit bakliyat...

Modern zamanların hediyesi olarak istediğin, istemediğin her şey var. Ne güzel köy, ne güzel köy hayatı...

| Bir zamanların kimya fabrikası: Bezirhane |

Yerel söylenişle "bezirana" da denilen bezirhane, Demirci'de 1970'li yıllara kadar hizmet vermiş. Karamehmetler'e ait olan zamanın kimya fabrikasından günümüze, kayadan oyma geniş bir holden başka pek bir şey kalmamış.

Kayaya oyulmuş kitabede, şunlar yazıyor:
İcatı 1935 (plan, proje hazırlık)
Aleti 1936 (alet, edevat, techizat tedariki)
Yörümesi 1938 (çalışması, üretimi)
Senesi

| "Biriktirmek"ten kasıt bu muydu? |

"Zaman elbette geçer, mekân değişir ama insan yaşar, insan unutmaz, insan biriktirir... Hüznü, sevinci ve ikisinin arasında olanları, zaman törpüleyip unuttursa, etkisini azaltsa da insan bazı şeyleri biriktirmeye devam eder: Hatırayı, eşyayı..."

Değişen zamanın ve mekânın izdüşümü olan hatırayı ve eşyayı, pek koruyamamış, pek biriktirememiş olmalıyız ki, doğa bizim yerimize elimizin asıl emeğini, asıl eserini bir güzel biriktirmiş.

Bu durumda yukarıda görülen plastik ve türevi her türlü madde, doğa şartlarında binlerce yıl bekleyip kaybolmadığı için herhalde geleceğe bıraktığımız gerçek, sağlam, kalıcı bir kültür mirası oluyor.

Sahiden de binlerce yıllık ömrüyle o plastik yığını, Kalealtı'ndan Eskicami'ye, Aşşoba'dan Kurtuluş'a -çok değil, 25-30 yıl içinde- harabeye dönmüş o taş evlerden, ıssız sokaklardan, sessiz mahallelerden çok daha kalıcı.

"İnsan biriktirir" denilirken belki de bu "plastik koleksiyonu" kastedilmiştir.

| Kara lastik, soğuk kuyu, naylon, çedik... |

Kara lastik, soğuk kuyu, naylon, çedik... Kışın donduran, yazın terleten bu "ayakkabı"ların başka başka isimleri var mı, bilmiyorum. Yeşil, mavi, lacivert, gri renkli olan naylonları kızlar, kadınlar giyerdi, kemer bağcıklı, tokalı çedikleri de çocuklar... Belki de yokluk zamanları herkes bulabildiği her şeyi giyiyordu. "Acer" kokusu üzerinde tüten bu ayakkabıların yeni alındığında verdiği sevinci, mutluluğu şimdiki çocuklar, hediye "iphone" paketini açarken bile yaşayamamıştır.

| TVNET Gezgin Programı, Demirci'deydi. |

Demirci Kasabası doğası, tarihi, kültürü ve özellikle mimarisiyle yöredeki en önemli yerleşimlerden birisi. Mimarisi önemli çünkü, kesme taşla yapılan bu evler, Kapadokya, Güneydoğu, İç Ege'deki eski yapılara benzemekle birlikte yakın dönem Türk sivil mimarisinin özgün örnekleri olarak duruyor.

"Türk sivil mimarisi" ifadesini kullanıyoruz çünkü kasabanın geçmişinde (örneğin yakınlardaki Gelveri/Güzelyurt'ta olduğu gibi) Rum, Ermeni sakinler ya da mübadiller, muhacirler yer almıyor. Ancak kasabada gayrimüslim ahali yaşamamış olsa bile, yakın çevresindeki (Kapadokya, Gelveri) kadim yerleşikler olan Rumların mimarisinden etkilenme oldu mu, olduysa ne oranda oldu bilemiyoruz.

Şimdi bu evler, eski mahalleler harabe hâlde, tamamen yıkılmadan, yok olmadan ya da muhtemel bir "kentsel dönüşüm" projesinde iş makinelerince moloza dönüştürülmeden ihyâ (restorasyon değil, ihyâ) edilmeyi bekliyor.

Bkz:
▪ Demirci'de 'Açıkhava Tarih ve Kültür Müzesi' mümkün mü?
▪ İnsan, unutmamak için hatırlamalı, kaybetmemek için saklamalı.
▪ 'Demirci Evlerine etnoarkeolojik bakış.

| Demirci'de bir eski çoban: Gostalı |

Asıl adı, Rasim. Peki neden Gostalı? Gosta ne, kim ya da nere? Bu lakabın etimolojisi ya da hikâyesi ne? Bilmiyoruz...

Bkz. Gostalı

Fotoğraf: Bayram Emlik - Facebook.

| İnsan, unutmamak için hatırlamalı, kaybetmemek için saklamalı... |

Zaman geçer, mekân değişir ama insan yaşar, insan biriktirir, insan unutmaz...

Demirci'de de belki hatırlayan, biriktiren birileri vardır ya da olacaktır.

Bkz. Demirci'de 'Açıkhava Tarih ve Kültür Müzesi' mümkün mü? 

ALINTI: Safranbolu Fotoğrafları'ndan.

| "Çocukluk düşlerinde cennete bağlı bir yerdi sanki, Demirci" |

Bayram Emlik'in Facebook sayfasından bir yorum*:

"çocukluğumun yokuşu...
harman zamanı, 'zara'yı (zahire) eve taşırken o yokuşta zorlanan atlar...
yaz günü, erken bayram sabahlarında, kahve kokusunun süslediği köy odasında tadı, şimdilerde hiç olamayan yemekler...
uzun gecelerde, temposu değişen saat tik tak'larına gürül gürül çağlaşıyla eşlik eden ırmak...
sanki bir western sahnesi: aşşoba'yı (aşağı oba) doldurup harman yoluna doğru taşan sürüler...
ve sanki balta girmemiş amazon ormanı, baştan başa kavaklıklar...
billur ırmak, gümüş balık, serin çeşme; gölgeli bağ yollarında toz, toprak...
uçsuz bucaksız gibi gelen harman yığınları...
kumluk'un beton zemininde, ahşap tekerine geçirilmiş metal çemberiyle gümbür gümbür iç titreten, dört nala at arabaları...
'gurbet'ten gelmiş bir çocuğun merakına: kurbağalar, kazlar, kuzular, taylar, boduklar...
konaklara özenen evler, o evlerde fesli ebeler, köstekli, kasketli dedeler...
ahırlar, samanlıklar, odalar, odalar, odalar...
köy, çocuk düşlerinde cennete bağlı bir yerdi sanki...
artık hiçbirisi yok!"



"...o 'yokuş', şimdi korku filmlerine 'doğal' set!"

ALINTI: Helâk filmi, set fotoğrafı.

| Atlar, arabalar, insanlar... |

Seksenler, doksanlar, ikibinler...

| Yavuz Sultan Selim dönemindeki (1512-1520) kayıtlarda geçen Demirci ve komşu köyler |

Dosyanın tamamını indirmek ya da okumak için tıklayınız.

Etnobotanikçi Dr. Füsun Ertuğ'un blog sitesi: Etnobotanik.

ALINTI: Füsun Ertuğ, Kapadokyada Bir Köyün (Kızılkaya) Tarihine ve Tarımsal Geçmişine Dair Notlar - 2012

| Atsız kalmış bir araba |

Sadece atsız mı? Sahipsiz, yolsuz, tarlasız...

ALINTI: CappadoxFest

| Harman |

Uzak değil, Kızılkaya Köyü.

ALINTI: Eski Türkiye Fotoğrafları

| Eski 'kalbur'ların kasnağının kalıp olarak kullanılmasıyla yapılan "tezek" |

.


ALINTI: Facebook/Demirci

| Hasan Dağı'nın havadan fotoğrafı |

Fotoğraf: Turgut Tarhan

| Demirci'de 'Açıkhava Tarih ve Kültür Müzesi' mümkün mü? |

Zaman, geriye alınamaz fakat mekân, belki kurtarılabilir...

Harabeye dönen, viran olan (turizme doğal sit alanı, filmlere doğal set alanı olan) eski mahalleler yeniden inşa ve ihya edilebilir mi?

Zaman geçer...
Mekân değişir...
ama
İnsan yaşar...
İnsan biriktirir... 

Zamanı, mekânı, hatırayı, hafızayı, kelimeleri, eşyayı, duyguları: 
'Demirci Açıkhava Tarih ve Kültür Müzesi'

| 'İlk' ocak olarak tütmeye başlayan ve kasabaya adını veren 'demirci atölyesi' |

'Kasaba'nın isminden de hareketle kuruluşuna dair en kuvvetli söylence şudur:

Bahsi geçen tarihlerde, Nevşehir yöresinden Hacı Ali adında mahir bir demirci gelir ve civar halkın demir işlerini yapmaya başlar. Önceleri seyyar olarak yaptığı demircilik işi, çevredeki halkın rağbet etmesiyle de daha da büyür ve Demirci Ali, bir süre sonra buraya yerleşir. Demirci Ali'nin yerleşmesi sonrası, bu demirci dükkanına işleri için sık sık uğrayan yöre halkı, nereye gittiğini ve nereden geldiğini "Demirci'ye gidiyorum / Demirci'den geliyorum." şeklinde birbirlerine söylerken bir kaç evden oluşan bu yerin adı artık Demirci ('den/'ye...) olmuştur.

Fotoğraf, Burak Falay'ın Demirci konulu yüksek lisans tezinden alınmıştır.

| Demirci üzerine bir 'yüksek lisans' tezi |

İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Prehistorya Bilim Dalı Yüksek Lisans Öğrencisi Burak Falay'ın 'Aksaray İli Gülağaç İlçesi Demirci Kasabası’nda Sosyal ve Sosyo-Ekonomik Yapıların Yerel Mimariye Etkileri ve Bölgedeki Arkeolojik Verilerle Birlikte Değerlendirilmesi' konulu tezi.

Demirci'nin (mimari, arkeoloji, etnoarkeoloji, etnografya yönünden) akademik literatüre girmesini sağlayan Burak Falay'a sonsuz teşekkürlerimizle...

Burak Falay'ın yüksek lisans tezini* aşağıdaki linklerden indirebilirsiniz:

https://docs.google.com/file/d/0B0b2IGDS7Nb2TXlvSWx2NzFUX2c/edit?usp=sharing

http://docs.google.com/file/d/0B0b2IGDS7Nb2TXlvSWx2NzFUX2c/edit?usp=sharing

*Tez'in PDFdosyası, Burak Falay'ın izniyle yayımlanmıştır. Teşekkürler.